DIERE-EPOS

'n Diere-epos is 'n lang verhalende gedig waarin diere die persone is. Dit dateer uit die MIDDELEEUE. Volgens Stuiveling & De Keyser in die Modeme encyclopedie der wereldliteratuur (1964: 360) moet 'n mens liewer praat van 'n diereroman. Dit is in navolging van die gebruik van die term ROMAN vir die Middeleeuse RIDDERROMAN en heldedig. Die diere-epos lewer gewoonlik op SATIRIESE wyse kommentaar op die een of ander samelewingsaspek; dit is dus didakties van aard. Menslike kwaliteite word aan die diere toegesê: "Zolang de dieren met nun eigen karaktereigenschappen optreden en in verhoudingen die wel in het algemeen een weerspiegeling zijn van die menselijke samenleving maar toch niet toegespitst in typisch menselijk handelingen en details, is zo 'n dierenverhaal vaak een kostelijk scherpzinnig verbeeldingsspel. Indien die auteur echter de dieren zich te zeer laat gedragen als echte mensen en ze in omstandigheden brengt van typisch menslijke cultuur en techniek, verliest hun gedrag licht de gewenste en overtuigende natuurlijkheid; het dier wordt dan eenvoudig misbruikt als verklede mens" (Stuiveling & De Keyser, 1964: 360). Die diere-epos het verder dikwels 'n ALLEGORIESE inslag. Die handeling wentel meestal om 'n sentrale gebeurtenis.

Sommige literatore is van mening dat die diere-epos uit die FABEL ontwikkel het. Die diere-epos is 'n Germaanse oorlewering; die name van die diere is gewoonlik ook Germaanse name, bv. Reinaert, Bruun, gegee n.a.v. sy bruin pels; Isengrimus, die man met die ystermasker, en Grimbert, die man met die blinkende masker. Verder kom Franse name ook voor. Eiename vir die diere kom die eerste keer voor in die Latynse gedig "Ysengrimus" (1150) van die Gentse magistraat Nivardus.

Die oudste diere-epos is waarskynlik dié van Paulus Diaconus, wat 'n geestelike was aan die hof van Karel die Grote; die epos dateer uit 782-786 en handel oor 'n siek leeu. Die bekendste diere-epos is seker Van den vos Reinaerde (13e eeu), waarvan verskeie variasies in ander tale as Nederlands bestaan, bv. in Frans (Roman de Renard). Die Van den vos Reinaerde beslaan meer as 30 000 verse. (Vgl. EPOS.)

In Momente in die Nederlandse letterkunde van Van der Elst, Ohlhoff en Schutte (1988) verskyn waardevolle inligting oor diereliteratuur.

 

Bibliografie

De Jong, C. 1983. Van Reinaard die vos (Reinhard I). Hulst: Eie uitgawe.

Lulofs, I. 1983. Inleiding tot sy uitgawe van Van den vos Reynaerde. Groningen: Wolters-Noordhoff.

Van Mierlo, J. 1940/1964. Beknopte geschiedenis van de Oud- en Middelnederlandsche letterkunde. Antwerpen: Standaard-Boekhandel.

 

Anna-Marie Bisschoff